OPIS KURATORSKI FESTIWALU
Słuchanie Receptywne to wydarzenie muzyczne inspirowane twórczością Pauline Oliveros – pionierki muzyki elektronicznej i autorki koncepcji głębokiego słuchania (deep listening). Pauline Oliveros podkreślała fundamentalną rolę słuchania w swojej twórczości i należy do grona najbardziej innowacyjnych kompozytorek ostatnich 40 lat.
[…] w eseju The Contribiution of Women Composers z 1984 roku, Pauline Oliveros nakreśliła dwa modele kreatywności:
- “(1) aktywna, nastawiona na cele kreatywność, wynikająca z myśli kognitywnej, celowa praca z materiałem i jego świadome kształtowanie, oraz
- (2) kreatywność receptywna, gdzie artysta jest jak kanał, przez który materiał sam płynie i sam się kształtuje.
Wyważony proces twórczy, pisała (cytując Mozarta i Beethovena dla poparcia swojej tezy), używa obu wspomnianych trybów, społeczeństwo jednak ma skłonność do przypisywania wartości tylko pierwszemu z nich[…] (Kyle Ghan, “Kompozytorzy poza historią”)
Do koncepcji deep listening odnosi się również Marta Olszewska, która opisuje ją jako praktykę percepcyjną wykraczającą poza ramy muzyki rozumianej tradycyjnie:
Głębokie słuchanie polega na zintensyfikowanym wsłuchiwaniu się we wszystko, co można usłyszeć, wprowadzeniu słuchacza w stan podwyższonej świadomości, umożliwiający mu dostrzeżenie konstytutywnych elementów pejzażu dźwiękowego, rozumianego jako zespół dźwięków docierających do odbiorcy z określonego otoczenia. Takie słuchanie nie ogranicza się do dźwięków muzycznych, lecz otwiera się na odgłosy natury, codziennego życia i myśli.
(Marta Olszewska, Słuchanie, które powołuje do istnienia. Wokół koncepcji deep listening Pauline Oliveros.)
Kamil Kosik, Słuchanie Receptywne 2025, fot. Martyna Chmura
Z szacunku do ucha
Współczesne miasta są pełne niekontrolowanego hałasu – nadmiar bodźców dźwiękowych, brak naturalnych barier akustycznych, wycinka drzew i betonowanie przestrzeni powodują nieustanne przebodźcowanie, stres i zmęczenie mieszkańców. Jednak świadomość wpływu dźwięku na zdrowie i psychikę pozostaje niedostatecznie rozwinięta. W szczególności chcemy podkreślić, jak ważną rolę odgrywa krajobraz dźwiękowy w przestrzeni nie zanieczyszczonej hałasem. Materiał zaprezentowany przez artystów biorących udział w wydarzeniu ma na celu między innymi uwydatnienie krajobrazu dźwiękowego okolicy, atrakcyjnej z perspektywy dźwiękowej z uwagi na bliskość lasu oraz morza. Szczególnie istotne jest to w kontekście miejskiej przestrzeni i jej harmonijnego połączenia z naturą. Pragniemy zwrócić uwagę na świadome istnienie w mieście oraz jego soniczny wpływ na nasze ciała i umysły. Poprzez Słuchanie Receptywne chcemy uwrażliwić odbiorców – również tych, którzy nie mają profesjonalnego przygotowania muzycznego – na otaczające ich dźwięki i pokazać, że kształtowanie krajobrazu dźwiękowego miasta powinno być tak samo ważnym elementem planowania urbanistycznego jak ochrona zieleni czy jakości powietrza.
Rozwój percepcji dźwiękowej a odbiór muzyki współczesnej
Środowisko dźwiękowe kształtuje nasze codzienne doświadczenie – często w sposób, którego nie jesteśmy w pełni świadomi. Rozwój umiejętności uważnego słuchania pozwala dostrzec bogactwo pejzażu dźwiękowego, które na co dzień umyka naszej uwadze. Jest to także pierwszy krok do pełniejszego odbioru muzyki współczesnej, wymagającej większej wrażliwości i otwartości. Muzyka ta, często postrzegana jako trudna lub niedostępna, może stać się bardziej zrozumiała i angażująca, gdy odbiorca nauczy się świadomie kształtować swoją percepcję.
Jednym z wyzwań współczesnej kultury jest ograniczony dostęp do edukacji artystycznej, co wpływa na poziom wrażliwości słuchowej i odbioru bardziej wymagających form sztuki. Słuchanie Receptywne jest próbą stworzenia przestrzeni, w której uczestnicy mogą rozwijać swoją percepcję dźwiękową, odkrywać nowe aspekty muzyki i budować głębszą relację ze sztuką dźwiękową oraz otaczającym ich środowiskiem akustycznym. Celem festiwalu jest więc stworzenie takiego doświadczenia dźwiękowego, które pomoże ludziom – również tym, którzy na co dzień nie słuchają muzyki eksperymentalnej – zrozumieć jej istotę i wartość.
Obara x Chmura, Słuchanie Receptywne 2025, fot. Anna Lipinska
Struktura wydarzenia – od pasywnego słuchania do aktywnego uczestnictwa
Zaproszeni muzycy nie tylko wykonują swoje utwory – są współtwórcami przestrzeni dźwiękowej wydarzenia. Ich repertuar obejmuje muzykę elektroakustyczną, ambientową, akustyczną i eksperymentalną, tworzącą harmonijną całość z otoczeniem.
Na festiwalu pojawi się wystawa instalacji dźwiękowych pozwalających na rozwijanie nowych form postrzegania dźwięku, a także upowszechnienie tej formy odbioru muzyki. Wystawa zlokalizowana będzie wzdłuż klifu, w punktach widokowych, gdzie naturalne prześwity drzew otwierają panoramę Zatoki Gdańskiej i Półwyspu Helskiego. Wzdłuż wytyczonej ścieżki znajdą się trzy instalacje dźwiękowe prezentujące różne strategie pracy z materiałem akustycznym oraz sposoby kształtowania percepcji w otwartej przestrzeni.
Nieodłącznym elementem festiwalu jest również spacer dźwiękowy - słuchacze będą mogli przejść się szlakiem prowadzonego spaceru dźwiękowego po lesie, nasłuchując wyjątkowej audiosfery tamtych rejonów.
Warsztat głębokiego słuchania pozwoli uczestnikom na zrozumienie idei deep listening, a poranny warsztat ruchowo-dźwiękowy uwrażliwi ciała uczestników na bodźce i pozwoli im wejść w stan pełniejszej percepcji i relaksu.
Wydarzenie trwa całą dobę i składa się z czterech bloków muzycznych. Zachęcamy słuchaczy, by zabrali ze sobą koce, śpiwory i hamaki i zostali z nami na nocne słuchanie do rana. Muzyka będzie dostosowana do warunków otoczenia – nie będzie hałaśliwa ani inwazyjna, lecz subtelnie współistniejąca z pejzażem dźwiękowym. Inspirujemy się koncepcją koncertów Maxa Richtera, które angażują odbiorców w doświadczenie muzyczne będące bliskie stanowi medytacji i głębokiej kontemplacji, a wręcz - snu.
